Tatuaże w filmach. Jak opowiadają historię bohatera?
- Mixer | Szerytattoo
- 6 wrz 2023
- 9 minut(y) czytania
Zaktualizowano: 24 lip
Czasami wystarczy jedno zbliżenie na skórę, żeby widz dowiedział się o bohaterze więcej niż z kilku minut dialogu.
Tatuaż może przechowywać informację, której postać nie potrafi zapamiętać. Może działać jak dokument przestępczej kariery, budować prywatną mitologię albo uruchamiać magię istniejącą wyłącznie w świecie filmu. Bywa też celowo niejednoznaczny. Nie tłumaczy wszystkiego, ale podpowiada, że ciało bohatera ma własną przeszłość.
Przyglądamy się sześciu filmom, w których wzór na skórze rzeczywiście uczestniczy w opowieści: „Memento”, „Eastern Promises”, „The Illustrated Man”, „Moana”, „Cape Fear” i „Constantine”.
Każdy z nich wykorzystuje tatuaż inaczej. Nie każdy filmowy wzór będzie jednak równie dobrze działał na prawdziwym ciele.
Co tatuaż może zrobić w filmowej opowieści?
Kostium można zdjąć. Broń odłożyć. Samochód rozbić w pierwszym pościgu. Tatuaż pozostaje związany z ciałem bohatera i właśnie dlatego jest dla filmowców tak użytecznym znakiem.
Może pokazywać:
przeszłość postaci;
przynależność do określonej grupy;
rangę albo pozycję;
religijność i prywatny system wartości;
pamięć o człowieku lub wydarzeniu;
przemianę zachodzącą podczas historii;
sekret, który widz powinien zauważyć;
wersję siebie stworzoną przez samego bohatera.
Nie oznacza to, że każdy tatuaż widoczny w filmie ma ukryty kod. Czasami jest elementem charakteryzacji albo pojawia się dlatego, że ma go aktor. Problem zaczyna się wtedy, gdy widzowie próbują dopisać każdemu motywowi gotowe znaczenie.
Najciekawsze przykłady to te, w których bez tatuażu konkretna scena, postać albo cała konstrukcja filmu działałaby inaczej.
„Memento”: czy tatuaż może przechowywać prawdę?
Leonard Shelby nie potrafi tworzyć nowych trwałych wspomnień. Próbuje więc zbudować zewnętrzny system pamięci: robi zdjęcia, zapisuje notatki, a najważniejsze informacje tatuuje na swoim ciele.
Na pierwszy rzut oka rozwiązanie wydaje się logiczne. Kartkę można zgubić, zdjęcie wyrzucić, ale zapis na skórze pozostaje. Tatuaż ma nadać informacji ostateczny charakter. Skoro Leonard zdecydował się umieścić zdanie na własnym ciele, musiało być ważne i prawdziwe.
Film Christophera Nolana stopniowo rozbija jednak to założenie.
Leonard nie ma pewności, w jakich okolicznościach zdobył daną informację. Nie pamięta własnych wcześniejszych decyzji i może być manipulowany przez innych. Co gorsza, sam potrafi wybrać fakt pasujący do wersji wydarzeń, w którą chce uwierzyć.
Tatuaże z „Memento” nie są więc po prostu niezawodnym notesem. Pokazują coś znacznie bardziej niepokojącego: zapis może być trwały, a jednocześnie oparty na błędzie, manipulacji albo świadomym samooszustwie.
Ciało Leonarda przypomina tablicę dowodową, ale to on zdecydował, które informacje otrzymają status „faktu”. Tatuaż nie potwierdza prawdy. Potwierdza tylko, że w określonym momencie bohater postanowił już jej nie podważać.
To właśnie czyni „Memento” jednym z najmocniejszych filmów o pamięci zapisanej na skórze.
„Eastern Promises”: ciało jako dokument przestępczej biografii
W „Eastern Promises” tatuaż nie działa jak prywatna pamiątka. Jest dokumentem, który potrafią odczytać inni ludzie należący do tego samego świata.
Gwiazdy, krzyże, cerkwie, koty, czaszki i napisy widoczne na ciele Nikolaja nie zostały dobrane jak luźna kolekcja groźnych motywów. W rosyjskiej tradycji więziennej położenie i forma znaków mogły mówić o wyrokach, przestępczej specjalizacji, randze, stosunku do władzy oraz miejscu zajmowanym w hierarchii.
Dlatego scena, w której Nikolaj rozbiera się przed starszyzną, nie jest zwykłym pokazem ciała. Przypomina kontrolę dokumentów.
Obecni w pomieszczeniu mężczyźni oglądają jego skórę, sprawdzają znaki i oceniają, czy opowiadana przez nie historia jest zgodna z pozycją, o którą się ubiega. Tatuaż staje się świadectwem, referencją i deklaracją tożsamości jednocześnie.
Film komplikuje jednak ten mechanizm. Nikolaj funkcjonuje pod przykrywką, a jego ciało zostało przygotowane tak, aby potwierdzało wiarygodną przestępczą biografię. Znaki, które powinny odsłaniać prawdę, pomagają stworzyć fałszywą tożsamość.
Viggo Mortensen, David Cronenberg i zespół charakteryzacji korzystali z materiałów dotyczących rosyjskich tatuaży więziennych oraz z dokumentu „The Mark of Cain”. Znaczenia wzorów wpłynęły również na dopracowanie niektórych elementów scenariusza.
To ważna różnica. Tatuaże nie zostały doklejone do gotowej postaci, żeby wyglądała bardziej niebezpiecznie. Stały się częścią sposobu, w jaki bohater wchodzi do zamkniętego świata, zdobywa zaufanie i ryzykuje ujawnienie.
„The Illustrated Man”: całe ciało jako ekran opowieści
Film „The Illustrated Man” z 1969 roku powstał na podstawie historii ze zbioru Raya Bradbury’ego. Nie jest jednak klasyczną adaptacją jednego opowiadania.
Skóra tytułowego bohatera została pokryta obrazami, które zmieniają się i prowadzą widza do kolejnych wizji przyszłości. Film wykorzystuje trzy historie Bradbury’ego: „The Veldt”, „The Long Rain” i „The Last Night of the World”.
Tatuaże pełnią tu rolę konstrukcji spinającej cały film.
Nie opisują wyłącznie przeszłości właściciela. Są przejściami do osobnych światów, bohaterów i możliwych wydarzeń. Ciało przestaje być tylko nośnikiem znaków. Staje się ekranem, archiwum oraz mechanizmem uruchamiającym kolejne części opowieści.
Szczególne znaczenie ma puste miejsce na skórze. Zapowiada ono ostatni obraz, który nie został jeszcze ujawniony. Im dłużej bohaterowie patrzą na ciało, tym mocniejsze staje się pytanie, czy oglądają przyszłość, ostrzeżenie, czy coś, czego sam akt obserwowania nieuchronnie ich częścią uczyni.
„The Illustrated Man” wykorzystuje wyobrażenie o tatuażu jako historii zapisanej na ciele niemal dosłownie. Zamiast jednego symbolu dostajemy człowieka, którego skóra została zamieniona w całą antologię.
„Moana”: tatuaż jako żywa kronika czynów
Tatuaże Mauiego zapisują jego niezwykłe dokonania. Pokazują między innymi wyłowienie wysp z oceanu, schwytanie słońca i zdobycie ognia dla ludzi.
Nie są jednak nieruchomą galerią zwycięstw.
Obrazy poruszają się, odgrywają wydarzenia i reagują na zachowanie bohatera. Najważniejszą postacią wśród nich jest Mini Maui, mała animowana wersja półboga. Pełni rolę sumienia, komentatora i rozmówcy. Potrafi chwalić Mauiego, ale również pokazywać mu rzeczy, których ten nie chce o sobie przyjąć.
Dzięki temu ciało bohatera zapisuje nie tylko jego legendę. Ujawnia również różnicę między publicznym wizerunkiem potężnego półboga a niepewnością człowieka, który bardzo potrzebuje uznania.
Tatuaże Mauiego zmieniają się wraz z jego doświadczeniami. Kiedy dzieje się coś wystarczająco ważnego, na skórze może pojawić się kolejna scena. Jego ciało pozostaje więc otwartą kroniką, a nie zamkniętym pomnikiem dawnych osiągnięć.
Trzeba przy tym zachować właściwy kontekst. „Moana” jest współczesną animacją Disneya, która łączy i przetwarza motywy zaczerpnięte z różnych kultur Oceanii. Nie jest dokumentem dotyczącym jednego historycznego systemu tatau.
To ważne zwłaszcza wtedy, gdy film staje się inspiracją do prawdziwego tatuażu.
Można zachwycić się sposobem prowadzenia ornamentu, opowieścią Mauiego albo charakterem animowanych znaków. Nie warto jednak zakładać, że każdy symbol pokazany na ekranie jest dokładnym odwzorowaniem konkretnej tradycji i ma jedno uniwersalne znaczenie.
„Cape Fear”: tatuaż jako prywatny system kary
Max Cady nie traktuje swoich tatuaży jak dekoracji. Buduje z nich własną mitologię.
Na jego ciele spotykają się krzyż, waga sprawiedliwości, motywy religijne, prawne i więzienne. Tworzą obraz człowieka przekonanego, że ma moralne prawo osądzać oraz karać innych.
Cady mówi językiem prawa, cytuje Biblię i przedstawia swoją zemstę jako wyrównanie rachunków. Tatuaże wzmacniają tę konstrukcję. Nie pokazują wyłącznie, że spędził wiele lat w więzieniu albo że jest groźny. Pokazują, jak sam siebie rozumie.
W jego prywatnym systemie nie jest zwykłym napastnikiem. Obsadził się jednocześnie w roli ofiary, oskarżyciela, sędziego i wykonawcy wyroku.
Znaki są ostentacyjne, gęste i agresywnie prezentowane. Cady wie, jakie wywołują wrażenie. Używa własnego ciała jak narzędzia zastraszania jeszcze zanim przechodzi do bezpośredniej przemocy.
„Cape Fear” dobrze pokazuje, że tatuaż filmowego bohatera nie musi przekazywać obiektywnej prawdy o świecie. Może ujawniać prawdę o tym, za kogo uważa się jego właściciel.
„Constantine”: tatuaż, który rzeczywiście coś robi
W filmach znaki okultystyczne często służą jako wizualny skrót. Mają dać widzowi do zrozumienia, że postać zetknęła się z magią, demonami albo wiedzą niedostępną zwykłym ludziom.
W „Constantine” symbol umieszczony na przedramionach Johna ma bardziej konkretną funkcję.
Znak został rozdzielony pomiędzy obie ręce. Dopiero po ich złączeniu tworzy pełną formę. Constantine wykorzystuje go podczas rytuału, aby zmusić Gabriela do pojawienia się.
Tatuaż działa więc jak narzędzie należące do zasad filmowego świata. Jego położenie wynika z akcji, którą bohater musi wykonać. Nie wystarczyłoby umieścić symbolu w dowolnym miejscu na ciele, ponieważ gest złożenia przedramion jest częścią sceny.
To dobry przykład projektowania, w którym kompozycja, anatomia i ruch łączą się z funkcją fabularną.
W prawdziwym tatuażu podobny pomysł wymagałby wyjątkowej precyzji. Dwa fragmenty wzoru mają spotkać się podczas określonego ułożenia rąk, ale ciało nie jest płaską kartką. Skóra przesuwa się, mięśnie pracują, a pozycja przedramion za każdym razem może być trochę inna.
Film może ukryć drobne niedopasowanie odpowiednim kadrem. Tatuaż pozostaje na ciele również wtedy, gdy ręce są opuszczone i symbol oglądamy jako dwie oddzielne części.
Co łączy te filmowe tatuaże?
Każdy z opisanych wzorów wykonuje inną pracę:
w „Memento” próbuje zastąpić zawodną pamięć;
w „Eastern Promises” potwierdza pozycję i stworzoną tożsamość;
w „The Illustrated Man” otwiera kolejne historie;
w „Moanie” przechowuje legendy i rozmawia z bohaterem;
w „Cape Fear” buduje prywatny system winy oraz kary;
w „Constantine” staje się działającym narzędziem.
Tatuaże w filmach nie łączy jeden styl ani wspólna symbolika. Łączy je to, że usunięcie tatuażu zmieniłoby sposób odczytywania postaci albo konkretną część opowieści.
To dobra granica między wzorem ważnym dla filmu a charakteryzacją, która ma jedynie sprawić, że bohater będzie wyglądał ciekawiej.
Czy filmowy tatuaż będzie dobrym projektem na prawdziwej skórze?
Niekoniecznie.
Filmowy tatuaż jest projektowany dla postaci, aktora, światła i konkretnych ujęć. Może być wykonany jako transfer, charakteryzacja albo efekt cyfrowy. Ma dobrze wyglądać przez kilka sekund na ekranie, często w zbliżeniu i przy kontrolowanym ustawieniu ciała.
Prawdziwy tatuaż musi działać bez pomocy operatora.
Trzeba ocenić:
wielkość i liczbę detali;
miejsce na ciele;
naturalny ruch skóry;
grubość oraz zagęszczenie linii;
kontrast pomiędzy elementami;
wygląd wzoru z bliska i z kilku kroków;
sposób, w jaki kompozycja będzie się starzała;
znaczenie symboli poza fikcyjnym światem filmu.
Wzór widoczny na ekranie może być świetny jako część charakteryzacji, ale po zmniejszeniu do kilku centymetrów stracić czytelność. Znak dopasowany do sylwetki aktora nie musi dobrze układać się na innym ciele. Dwa fragmenty spotykające się w jednej filmowej pozie mogą rozjeżdżać się podczas codziennego ruchu.
Ekran wiele wybacza. Skóra ma swoje zasady.
Kopia tatuażu bohatera czy własna interpretacja filmu?
Jeżeli zależy Ci na dokładnym cytacie, wierna wersja rozpoznawalnego znaku może mieć sens. Nie trzeba na siłę ukrywać inspiracji tylko po to, żeby projekt wydawał się bardziej ambitny.
Warto jednak najpierw ustalić, co naprawdę chcesz przenieść z filmu:
konkretny tatuaż bohatera;
postać lub jej portret;
ważną scenę;
rekwizyt;
cytat;
kolorystykę;
klimat całej historii;
emocję związaną z filmem;
detal czytelny tylko dla innych fanów.
Tatuaż inspirowany „Memento” nie musi być kopią napisów Leonarda. Może opowiadać o zawodności pamięci za pomocą fotografii, fragmentów tekstu i celowo zaburzonej kompozycji.
Inspiracja „Moaną” nie musi oznaczać przerysowania znaków Mauiego. Punktem wyjścia może być ocean, podróż, nawigacja, konkretna scena albo motyw budowania własnej tożsamości.
„Constantine” można przywołać przez układ symbolu, charakterystyczny gest, atmosferę filmu albo całkowicie nowy znak zaprojektowany z myślą o ruchu ciała.
Czasami wierna kopia jest właściwą odpowiedzią. Czasami znacznie ciekawszy projekt powstaje wtedy, gdy zachowujemy sens, ale zmieniamy formę.
Uważaj na symbole, które istniały przed filmem
Nie każdy znak pokazany na ekranie został wymyślony przez scenografa.
Film może korzystać z symboli religijnych, więziennych, historycznych, wojskowych albo związanych z konkretną kulturą. W świecie fabuły ich znaczenie bywa uproszczone, połączone z fikcją albo całkowicie zmienione.
Przed wykonaniem warto sprawdzić:
skąd pochodzi motyw;
czy ma znaczenie poza filmem;
czy jest związany z rangą, wyrokiem lub przynależnością;
czy w innym kontekście może zostać odczytany zupełnie inaczej;
czy film przedstawił go wiernie;
czy chcesz cytować oryginalny symbol, czy jego filmową interpretację.
Ma to szczególne znaczenie przy rosyjskich tatuażach więziennych, tradycyjnych motywach kultur Oceanii oraz znakach religijnych i okultystycznych.
„Widziałem to w dobrym filmie” jest świetnym początkiem rozmowy. Nie zawsze jest wystarczającym powodem, żeby przenieść znak jeden do jednego na własne ciało.
Jak przygotować pomysł na tatuaż inspirowany filmem?
Nie musisz od razu przysyłać gotowego projektu. Bardziej przydają się materiały, dzięki którym zrozumiemy, co dokładnie przyciągnęło Cię w danej historii.
Przygotuj:
tytuł filmu i nazwę postaci;
dwa lub trzy czytelne kadry;
informację, co jest dla Ciebie najważniejsze;
planowane miejsce na ciele;
orientacyjną wielkość;
przykłady stylu, w którym widzisz tatuaż;
zdjęcie miejsca, jeśli chcesz uzyskać wstępną ocenę;
krótką informację, czego zdecydowanie nie chcesz.
Nie potrzebujemy czterdziestu zdjęć tej samej postaci. Kilka dobrze dobranych materiałów i dwa zdania wyjaśnienia zwykle dają lepszy punkt wyjścia niż cały folder screenów.
Jak podchodzimy do filmowych inspiracji w Szerytattoo?
Najpierw ustalamy, co ma zostać zachowane: wygląd, symbol, scena, znaczenie czy atmosfera.
Później sprawdzamy, czy wybrany motyw działa w planowanej wielkości i miejscu. Jeżeli filmowy wzór jest zbyt szczegółowy, mówimy o tym przed sesją. Możemy go powiększyć, uprościć albo zbudować od nowa z najważniejszych elementów.
Kierunek projektu zależy od samego pomysłu. Filmową inspirację można przełożyć na:
Nie zaczynamy od pytania, kto „robi tatuaże filmowe”. Najpierw wybieramy język wizualny. Dopiero później dopasowujemy artystkę, której styl najlepiej odpowiada projektowi.
Najczęściej zadawane pytania o tatuaże w filmach
Czy można skopiować tatuaż filmowego bohatera?
Czasami tak, ale najpierw trzeba ocenić skalę, miejsce, detale i znaczenie symbolu poza filmem. Jeżeli wzór nie będzie dobrze pracował na Twoim ciele, lepszym rozwiązaniem może być jego dopasowana albo autorska interpretacja.
Czy potrzebuję zdjęcia tatuażu z każdej strony?
Jeżeli wzór owija się wokół ręki, przechodzi przez kilka części ciała albo jest słabo widoczny w filmie, dodatkowe ujęcia bardzo pomagają. Nie muszą być idealnej jakości. Ważne, żeby pokazywały konstrukcję projektu.
Czy mały tatuaż może przedstawiać całą scenę z filmu?
Może nawiązywać do całej sceny, ale zwykle nie pomieści wszystkich jej elementów. Przy małym formacie trzeba wybrać symbol, sylwetkę, przedmiot albo jeden charakterystyczny detal.
Czy można połączyć kilka filmów w jednym projekcie?
Tak, jeśli łączy je wspólny temat, klimat albo przemyślany język wizualny. Zbiór przypadkowych bohaterów i rekwizytów łatwo zmienia się jednak w plakat. Kompozycja musi mieć hierarchię oraz odpowiednią ilość pustej przestrzeni.
Czy tatuaż inspirowany filmem musi być realistyczny?
Nie. Motyw można przełożyć na ilustrację, linework, dotwork, abstrakcję, blackwork, watercolor albo mocną formę graficzną. Styl powinien wynikać z tego, co chcesz zachować z filmu, oraz z miejsca na ciele.
Co wysłać do wstępnej wyceny?
Napisz, jaki film lub postać jest punktem wyjścia, gdzie ma znaleźć się tatuaż i jakiej ma być wielkości. Dołącz kilka referencji oraz zdjęcie miejsca na ciele. Na tej podstawie możemy ocenić kierunek, dopasować artystkę i wstępnie oszacować czas pracy.
Źródła
Masz film, który został z Tobą na dłużej niż napisy końcowe?
Napisz nam, co chcesz z niego zachować. Może to być bohater, jeden znak, konkretny kadr albo atmosfera, której nie umiesz jeszcze przełożyć na gotowy obraz.
Nie musisz przychodzić z projektem. Podeślij kilka materiałów, napisz, gdzie widzisz tatuaż i jakiej ma być wielkości. Sprawdzimy, co rzeczywiście zadziała na skórze, i pomożemy zbudować z inspiracji własną kompozycję.
