Czy tusze do tatuażu są bezpieczne? Fakty bez straszenia

Tusze do tatuażu używane w Unii Europejskiej podlegają ograniczeniom dotyczącym składu i oznakowania. Nie oznacza to jednak, że wykonanie tatuażu jest całkowicie pozbawione ryzyka.

Możliwe są między innymi reakcje alergiczne, miejscowe stany zapalne i zakażenia. Nie wszystkie wynikają ze składu tuszu. Znaczenie mają również higiena podczas zabiegu, stan skóry, sposób pielęgnacji oraz indywidualna reakcja organizmu.

Najuczciwsza odpowiedź brzmi więc:

Współczesne regulacje i prawidłowe procedury znacznie ograniczają ryzyko, ale nie dają gwarancji, że reakcja niepożądana nigdy się nie pojawi.

Wiedza o części długoterminowych skutków obecności pigmentów w organizmie nadal nie jest pełna. Zamiast udawać, że tatuaże są całkowicie obojętne dla zdrowia albo straszyć listą chorób, warto oddzielić rzeczy potwierdzone od tych, które wciąż są badane.

Co właściwie znajduje się w tuszu do tatuażu?

Tusz do tatuażu nie jest po prostu „farbą”.

Najczęściej składa się z:

• pigmentu nadającego kolor;

• płynu nośnego, który pozwala równomiernie rozprowadzić pigment;

• substancji ułatwiających utrzymanie odpowiedniej konsystencji;

• dodatków regulujących trwałość, pH lub właściwości produktu.

W zależności od receptury płyn nośny może zawierać między innymi wodę, alkohole i substancje rozpraszające pigment. W składzie mogą pojawiać się także konserwanty, regulatory pH, polimery oraz inne dodatki technologiczne.

To, że dwa tusze wyglądają na skórze podobnie, nie oznacza, że mają identyczny skład. Różnice mogą dotyczyć rodzaju pigmentu, jego stężenia, nośnika oraz pozostałych substancji.

Nie istnieje również jedna uniwersalna lista barwników, które można uznać za bezpieczne dla każdej osoby i w każdych warunkach. Niemiecki Federalny Instytut Oceny Ryzyka wskazuje, że nadal brakuje wystarczających danych i metod badawczych, aby stworzyć taką „białą listę”. BfR: pytania i odpowiedzi dotyczące tuszów do tatuażu

Co zmieniły przepisy REACH?

Od 4 stycznia 2022 roku w Unii Europejskiej obowiązują ograniczenia dotyczące substancji stosowanych w tuszach do tatuażu i makijażu permanentnego. Dla pigmentów Blue 15:3 oraz Green 7 zastosowano dodatkowy roczny okres przejściowy.

Zmiany zostały wprowadzone w ramach rozporządzenia REACH. Objęły około 4200 substancji, w tym związki:

• rakotwórcze;

• mutagenne;

• działające szkodliwie na rozrodczość;

• uczulające;

• drażniące skórę lub oczy;

• niedozwolone albo ograniczone w kosmetykach.

  
  

Dla części substancji ustalono maksymalne dopuszczalne stężenia. Przepisy wprowadziły również wymagania dotyczące oznakowania opakowań i podawania składu.

Nie oznacza to jednak, że każdy tusz przechodzi przed sprzedażą osobny urzędowy proces zatwierdzania, po którym otrzymuje pieczątkę „całkowicie bezpieczny”. Za zgodność produktu z przepisami oraz jego bezpieczeństwo odpowiadają przede wszystkim producent i podmiot wprowadzający go na rynek.

REACH nie usuwa całego ryzyka. Ogranicza dostępność wielu substancji, o których wiadomo, że mogą stanowić zagrożenie. To ważna różnica. Komisja Europejska: ograniczenia dla tuszów do tatuażu

Skład tuszu, higiena i pielęgnacja to trzy różne sprawy

W rozmowach o bezpieczeństwie tatuażu często wszystko ląduje w jednym worku. Tymczasem reakcja po sesji może mieć różne przyczyny.

Skład tuszu może mieć znaczenie przy alergii, nadwrażliwości albo reakcji na konkretny pigment lub dodatek.

Higiena zabiegu wpływa na ryzyko przeniesienia drobnoustrojów i zanieczyszczenia świeżej rany.

Pielęgnacja decyduje o tym, w jakich warunkach skóra będzie się regenerowała po opuszczeniu studia.

Można użyć tuszu zgodnego z przepisami, a mimo to doprowadzić do problemu przez niesterylne narzędzia albo źle przygotowane stanowisko. Można też wykonać tatuaż prawidłowo, ale narazić go podczas gojenia na brud, długie moczenie, basen, saunę, słońce albo ciągłe tarcie ubrania.

Z drugiej strony reakcja alergiczna może pojawić się pomimo prawidłowej higieny i właściwej pielęgnacji. Organizm nie zawsze czyta instrukcję obsługi.

Co jest normalne po wykonaniu tatuażu?

Tatuaż powstaje przez wielokrotne naruszenie ciągłości skóry. Bezpośrednio po sesji pewna reakcja jest więc spodziewana.

W pierwszych godzinach lub dniach mogą pojawić się:

• zaczerwienienie ograniczone do tatuowanego miejsca;

• niewielki obrzęk;

• uczucie ciepła albo pieczenia;

• tkliwość;

• osocze i niewielka ilość krwi;

• tusz zbierający się pod opatrunkiem;

• późniejsze swędzenie i łuszczenie naskórka.

  
  

Nasilenie objawów zależy między innymi od wielkości tatuażu, miejsca na ciele, długości sesji, ilości wypełnień i indywidualnej reakcji skóry.

Niepokojące jest przede wszystkim to, że objawy zamiast słabnąć, wyraźnie się nasilają.

Jak może wyglądać zakażenie?

Zakażenie może być związane z nieprawidłowo przygotowanym stanowiskiem, niesterylnym sprzętem, skażonym produktem albo zanieczyszczeniem świeżego tatuażu podczas gojenia.

Sygnałem ostrzegawczym mogą być:

• rozszerzające się i nasilające zaczerwienienie;

• narastający ból zamiast stopniowej poprawy;

• wyraźnie zwiększający się obrzęk;

• ropna wydzielina;

• nieprzyjemny zapach;

• mocno rozgrzana skóra;

• gorączka, dreszcze lub ogólne osłabienie;

• czerwone smugi wychodzące poza tatuowany obszar.

  
  

Nie należy diagnozować zakażenia wyłącznie na podstawie jednego zdjęcia z internetu. Jeżeli objawy są silne, szybko się nasilają albo towarzyszy im gorączka, potrzebna jest konsultacja lekarska. Kontakt ze studiem może pomóc ocenić sposób gojenia, ale nie zastępuje diagnostyki medycznej.

Jak może wyglądać reakcja alergiczna?

Reakcja alergiczna może pojawić się krótko po wykonaniu tatuażu, ale nie zawsze występuje od razu. Czasami rozwija się po dłuższym czasie albo ujawnia pod wpływem światła słonecznego.

Możliwe objawy to między innymi:

• uporczywe swędzenie;

• wysypka lub grudki;

• nawracający obrzęk;

• łuszczenie się skóry;

• wyraźna reakcja ograniczona do jednego koloru;

• zmiany pojawiające się ponownie mimo wcześniejszego wygojenia.

Sam kolor nie pozwala przewidzieć reakcji z całkowitą pewnością. Historycznie częściej opisywano alergie związane z czerwonymi i różowymi pigmentami, ale reakcja może dotyczyć również innych kolorów, nośników, konserwantów albo śladowych zanieczyszczeń.

Tatuażysta nie diagnozuje alergii i nie może zagwarantować, że wybrany tusz jej nie wywoła.

Jeżeli masz rozpoznane alergie kontaktowe, silne reakcje na metale, kosmetyki lub wcześniejsze tatuaże, powiedz o tym przed sesją. W niektórych sytuacjach właściwym krokiem będzie wcześniejsza rozmowa z dermatologiem albo alergologiem.

Czy próba uczuleniowa daje pewność?

Nie istnieje prosty test wykonywany w studiu, który zagwarantuje brak późniejszej reakcji na tusz.

Niewielka próbka nie zawsze odtworzy warunki właściwego tatuażu. Reakcja może zależeć od dawki, miejsca, działania promieni słonecznych, rozkładu pigmentu albo zmian zachodzących po dłuższym czasie.

Dlatego wykonanie „małej kropki na próbę” nie powinno być traktowane jak certyfikat bezpieczeństwa dla dużego kolorowego projektu.

Czy kolor tuszu ma znaczenie?

Każdy pigment ma inne właściwości chemiczne, dlatego nie powinno się mówić o wszystkich kolorach jak o jednym produkcie.

Reakcja ograniczona do konkretnego koloru może wskazywać, że problem wiąże się z jego składnikiem. Nie daje to jednak podstawy do prostego podziału:

czarny jest bezpieczny, a kolorowy niebezpieczny.

Czarny tusz także może zawierać różne pigmenty i dodatki. Kolorowy tatuaż również może zagoić się bez żadnych powikłań.

Znaczenie ma konkretny produkt, jego skład, partia, sposób przechowywania, użycie oraz reakcja danej osoby. Sam odcień widoczny na nakrętce nie mówi wszystkiego.

Czy pigment pozostaje wyłącznie w skórze?

Nie cały pigment pozostaje dokładnie w miejscu, w którym został wprowadzony.

Badania potwierdziły obecność cząstek pigmentów w węzłach chłonnych. Mogą być tam transportowane między innymi przez układ limfatyczny i komórki układu odpornościowego. Część wykrytych cząstek miała rozmiary nanometryczne.

To ważna informacja, ale trzeba ją właściwie rozumieć.

Obecność pigmentu w węzłach chłonnych nie jest sama w sobie dowodem, że tatuaż wywoła konkretną chorobę.

Nadal badane są między innymi:

• sposób przemieszczania się poszczególnych pigmentów;

• ich rozkład i metabolizm;

• ilość pozostająca w różnych częściach organizmu;

• wpływ wielkości tatuażu i zastosowanego koloru;

• długoterminowe znaczenie obecności tych cząstek.

Wiemy więc, że część pigmentu może przemieszczać się poza skórę. Nie mamy natomiast podstaw, aby na tej podstawie przypisywać każdemu tatuażowi konkretny skutek zdrowotny. BfR: badanie pigmentów w skórze i węzłach chłonnych

Czy tatuaże powodują nowotwory?

Na podstawie obecnego stanu wiedzy nie można uczciwie powiedzieć, że wykonanie tatuażu prowadzi do rozwoju nowotworu. Nie można też uznać, że wszystkie długoterminowe pytania zostały już rozstrzygnięte.

Niektóre substancje wykrywane dawniej w tuszach lub ich zanieczyszczenia mają właściwości rakotwórcze, uczulające albo mutagenne. Właśnie dlatego wprowadzono ograniczenia ich stężenia w ramach REACH.

Problem z oceną przewlekłych skutków polega między innymi na tym, że choroby rozwijające się po wielu latach trudno powiązać z konkretnym tuszem, pigmentem, partią produktu i momentem wykonania tatuażu. Potrzebne są długoterminowe badania dużych grup osób.

BfR podkreśla, że nadal brakuje wystarczających danych dotyczących wpływu wielu pigmentów na cały organizm. Uczciwa odpowiedź nie brzmi więc ani „tatuaże powodują raka”, ani „na pewno nie mają żadnego wpływu”. Brzmi: część potencjalnie niebezpiecznych substancji została mocno ograniczona, ale wpływ wieloletniej obecności niektórych pigmentów nadal jest badany.

Czy tusz zgodny z REACH może wywołać reakcję?

Tak.

Zgodność z REACH oznacza, że produkt powinien spełniać wymagania dotyczące określonych substancji, ich stężeń i oznakowania. Nie oznacza, że żadna osoba nie zareaguje na którykolwiek składnik.

Podobnie jest z kosmetykami, lekami i żywnością. Produkt może być legalnie dostępny i prawidłowo oznakowany, a mimo to wywołać reakcję u konkretnej osoby.

Właśnie dlatego przed sesją warto poinformować studio o:

• rozpoznanych alergiach;

• chorobach skóry;

• problemach z gojeniem;

• wcześniejszych reakcjach na tatuaże;

• lekach wpływających na odporność lub krzepnięcie;

• aktualnych zmianach skórnych w miejscu planowanego tatuażu;

• trwającym leczeniu.

Nie każda z tych informacji automatycznie wyklucza tatuaż. Może jednak zmienić termin zabiegu albo wskazać potrzebę wcześniejszej konsultacji lekarskiej.

Dlaczego marka tuszu nie wystarcza?

Znany producent i legalna dystrybucja mają znaczenie, ale sama nazwa na butelce nie załatwia całego bezpieczeństwa.

Trzeba zwrócić uwagę również na:

• kompletne oznakowanie produktu;

• skład;

• numer partii;

• termin przydatności;

• stan opakowania;

• prawidłowe przechowywanie;

• komunikaty o wycofaniu konkretnych partii;

• zabezpieczenie butelki przed zanieczyszczeniem podczas pracy.

Nie ma sensu oceniać tuszu wyłącznie na podstawie kraju jego produkcji. Ważniejsze jest to, czy produkt jest możliwy do zidentyfikowania, pochodzi z legalnego źródła, spełnia obowiązujące wymagania i jest prawidłowo używany.

Nawet zamknięty fabrycznie tusz może w rzadkich sytuacjach zostać skażony w procesie produkcji. Dlatego liczy się także możliwość sprawdzenia partii produktu i komunikatów o jej ewentualnym wycofaniu. FDA: informacje o bezpieczeństwie tuszów do tatuażu

Jak odpowiedzialne studio ogranicza ryzyko?

Hasło „wybierz profesjonalne studio” brzmi dobrze, ale samo w sobie niewiele wyjaśnia. Klient powinien wiedzieć, co za nim stoi.

Podczas prawidłowo przygotowanej sesji:

• stosuje się tusze przeznaczone do tatuowania i zgodne z obowiązującymi wymaganiami;

• sprawdza się oznakowanie, termin przydatności i stan opakowania;

• potrzebną ilość tuszu przelewa się do jednorazowych kubeczków;

• pozostałości z kubeczka nie wracają do butelki;

• zużyty kartridż nigdy nie ma kontaktu z otworem butelki;

• używa się sterylnych, jednorazowych kartridży;

• powierzchnie i elementy wyposażenia są dezynfekowane oraz odpowiednio zabezpieczane;

• rękawiczki zmienia się zawsze wtedy, gdy mogło dojść do ich zanieczyszczenia;

• materiały jednorazowe są wyrzucane po sesji;

• odpady medyczne trafiają do przeznaczonych do tego pojemników;

• klient otrzymuje instrukcję pielęgnacji;

• w razie reakcji możliwe jest ustalenie, jakie produkty zostały wykorzystane.

  
  

W Szerytattoo używamy jednorazowych kartridży i rozpakowujemy je przy kliencie. Tusz przygotowujemy w jednorazowych kubeczkach, a stanowisko jest zabezpieczane przed każdą sesją i sprzątane po jej zakończeniu.

To nie daje prawa do powiedzenia: „u nas nic nigdy nie może się wydarzyć”. Pozwala natomiast ograniczyć ryzyko w tych obszarach, na które studio rzeczywiście ma wpływ.

O co możesz zapytać przed sesją?

Nie musisz przeprowadzać przesłuchania z lampą skierowaną w stronę tatuażysty. Normalne pytania o bezpieczeństwo są jednak całkowicie w porządku.

Możesz zapytać:

• czy igły lub kartridże są jednorazowe i sterylne;

• czy zostaną otwarte przy Tobie;

• jak przygotowywane jest stanowisko;

• czy tusze są przeznaczone na rynek Unii Europejskiej;

• czy można sprawdzić etykietę i skład produktu;

• jak studio postępuje z tuszem pozostałym po sesji;

• jaki opatrunek zostanie zastosowany;

• jak pielęgnować tatuaż;

• z kim skontaktować się, jeśli podczas gojenia pojawi się problem.

Studio, które pracuje zgodnie z procedurami, nie powinno traktować takich pytań jak osobistego ataku.

Co zrobić, gdy po sesji dzieje się coś niepokojącego?

Nie czekaj przez tydzień tylko dlatego, że ktoś w internecie napisał, że „jego też bolało i przeżył”.

Jeśli nie wiesz, czy sposób gojenia jest prawidłowy, skontaktuj się ze studiem i wyślij:

• jedno zdjęcie z bliska;

• jedno zdjęcie pokazujące szerszy obszar skóry;

• informację, ile dni minęło od sesji;

• krótki opis objawów;

• informację, czy objawy słabną, czy się nasilają;

• opis stosowanej pielęgnacji.

Zdjęcia zrób w dziennym świetle, bez filtrów.

Przy silnym bólu, szybko rozszerzającym się zaczerwienieniu, ropnej wydzielinie, gorączce albo objawach ogólnych nie czekaj wyłącznie na odpowiedź tatuażysty. Skontaktuj się z lekarzem.

Najczęściej zadawane pytania

Czy tusze do tatuażu stosowane w Unii Europejskiej są bezpieczne?

Ich skład podlega ograniczeniom REACH dotyczącym wielu substancji niebezpiecznych i ich dopuszczalnych stężeń. Zmniejsza to ryzyko, ale nie gwarantuje, że u konkretnej osoby nie wystąpi alergia, stan zapalny albo inna reakcja.

Czy tusz zgodny z REACH może uczulać?

Tak. Przepisy ograniczają stosowanie określonych substancji, ale nie eliminują indywidualnych reakcji na wszystkie pigmenty, dodatki lub śladowe zanieczyszczenia.

Który kolor tuszu najczęściej powoduje alergię?

Reakcje częściej opisywano przy pigmentach czerwonych i różowych, ale uczulenie może dotyczyć również innych kolorów albo pozostałych składników produktu. Sam kolor nie wystarcza do oceny ryzyka.

Czy można wykonać test alergiczny przed tatuażem?

Mała próba nie daje pewności, że większy tatuaż nie wywoła reakcji. Przy rozpoznanych alergiach, chorobach skóry albo wcześniejszej reakcji na pigment warto najpierw skonsultować się z lekarzem.

Czy pigment z tatuażu trafia do węzłów chłonnych?

Badania potwierdziły, że część cząstek pigmentu może odkładać się w węzłach chłonnych. Nie oznacza to automatycznie, że powoduje chorobę. Długoterminowe znaczenie tego zjawiska nadal jest badane.

Czy opuchlizna i zaczerwienienie po tatuażu oznaczają alergię?

Nie zawsze. Niewielkie zaczerwienienie, tkliwość i obrzęk mogą być normalną reakcją bezpośrednio po zabiegu. Niepokojące jest przede wszystkim wyraźne nasilanie się objawów, wysypka, ropna wydzielina, gorączka albo reakcja utrzymująca się lub powracająca po wygojeniu.

Co zrobić, jeśli tatuaż źle się goi?

Skontaktuj się ze studiem i podeślij zdjęcia w dziennym świetle wraz z opisem objawów. Jeżeli ból i zaczerwienienie szybko narastają, pojawia się ropa, gorączka albo ogólne osłabienie, skontaktuj się z lekarzem.

Bezpieczeństwo nie kończy się na butelce tuszu

Dobry tusz nie naprawi źle przygotowanego stanowiska. Sterylne narzędzia nie ochronią świeżego tatuażu, jeśli podczas gojenia będzie stale moczony, zabrudzony albo wystawiany na słońce. Nawet prawidłowo wykonany zabieg nie daje gwarancji, że organizm nie zareaguje na któryś ze składników.

Dlatego bezpieczeństwo tatuażu nie zależy od jednego hasła na etykiecie.

Tworzą je razem:

• zgodny z przepisami i możliwy do zidentyfikowania produkt;

• prawidłowe przechowywanie i używanie tuszu;

• jednorazowe, sterylne materiały;

• właściwie przygotowane stanowisko;

• uczciwa ankieta zdrowotna;

• prawidłowa pielęgnacja;

• szybka reakcja, jeśli pojawi się problem.

Nie trzeba bać się każdej butelki tuszu. Trzeba natomiast wiedzieć, co naprawdę ogranicza ryzyko i nie udawać, że jakiekolwiek naruszenie skóry jest całkowicie obojętne dla organizmu.

Masz pytania dotyczące bezpieczeństwa przed sesją?

Napisz nam, jeśli masz rozpoznaną alergię, chorobę skóry, wcześniejszą reakcję na pigment albo po prostu nie wiesz, czy w Twojej sytuacji wykonanie tatuażu będzie rozsądne.

Powiedz nam o tym przed ustaleniem terminu, a nie dopiero w dniu sesji. Sprawdzimy, co możemy ocenić w studiu, a jeśli temat wymaga opinii lekarza, powiemy to wprost.

Nie będziemy zgadywać ani obiecywać, że „na pewno nic się nie stanie”. Bezpieczeństwo zaczyna się od uczciwej rozmowy.

Źródła

• BfR: pytania i odpowiedzi dotyczące tuszów do tatuażu

• Komisja Europejska: ograniczenia REACH dla tuszów do tatuażu

• BfR: pigmenty tatuażowe w skórze i węzłach chłonnych

• FDA: Tattoos & Permanent Makeup Fact Sheet